RECENSIES

“MOSE IN EGITTO”

Azione tragico-sacra in drie bedrijven van Gioacchino Rossini op een tekst van Leone Andrea Tottola naar  de tragedie “L’Osiride” van Francesco Ringhieri. Het werk werd voor het eerst opgevoerd in het Teatro San Carlo te Napels op 5 maart 1819 en in een herwerkte versie op 7 maart 1819. We zagen een voorstelling in de opera van Zürich op 18 oktober 2009.

Hoewel de Opera van Zürich er zich om beroemt elk jaar een ongeëvenaard aantal premières te brengen, is Rossini nooit erg goed vertegenwoordigd geweest. Behalve de obligate komische opera’s waren in recente tijden enkel “Semiramide” (met Edita Gruberova) en “Guillaume Tell” te horen. Deze productie van “Mosè in Egitto” kwam dan ook een beetje als een verrassing, ook al omdat het om één van de minst gespeelde ernstige werken van de componist gaat. Wij konden tijdens de voorstelling die we bijwoonden alvast geen reden bedenken waarom de opera niet vaker gespeeld wordt.
“Mosè in Egitto” zou gecreëerd worden in de vastentijd, en dat had zo z’n consequenties: volgens de kerkelijke autoriteiten mochten in die periode geen opera’s met een wereldlijk onderwerp gespeeld worden. Rossini diende dus de obligate liefdesgeschiedenis, het centrale thema in zowat al zijn opera’s, te laten afspelen tegen een Bijbelse achtergrond. Bovendien moest de verhouding tussen de twee thema’s erg uitgebalanceerd zijn. De componist had in dezelfde omstandigheden “Ciro in Babilonia” gecomponeerd, maar die opera (eigenlijk een oratorium) wordt ruimschoots overklast door deze Mosè. Omdat Rossini zoals steeds in tijdsnood verkeerde, leende hij niet alleen muziek uit zijn voorgaande werken, maar liet hij de meeste aria’s schrijven door zijn medewerker Michele Carafa. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat de grote muzikale en dramatische kracht in de door de meester zelf gecomponeerde ensembles ligt. Later zal Rossini “Mosè in Egitto” zeer grondig herwerken tot “Moïse et Pharaon”, waarbij de liefdesgeschiedenis nog meer naar de achtergrond verschuift en daardoor ook het subtiele evenwicht in de opera verdwijnt.
De opera is los gebaseerd op de Exodus uit Egypte door de Israëlieten onder leiding van Moses. De zoon van de Egyptische farao, Osiride, zorgt er voor dat zijn vader steeds weer terug komt op zijn beslissing om de joden te laten vertrekken. Hier speelt slechts zijn eigen belang: Osiride heeft een relatie met de joodse Elcia en dreigt zijn geliefde te verliezen wanneer de joden het land verlaten. Na elke weigering van de farao om zijn volk de vrijheid te schenken aanroept Moses Jahweh om een plaag te laten neerdalen over Egypte. Uiteindelijk zullen de joden erin slagen te ontsnappen door de Rode Zee, waarbij de Egyptenaren de verdrinkingsdood sterven.
De aandachtige lezer zal al opgemerkt hebben dat deze verhaallijn menig hedendaagse regisseurs doet watertanden: de confrontatie van godsdienstfanaten die niet terugdeinzen om een gans volk als speelbal te gebruiken is vandaag de dag actueler dan ooit. En hoewel we niet echt voorstander zijn van het moderne regietheater, waren we vol bewondering voor het werk dat het regisseursduo Patrice Caurier en Moshe Leiser in Zürich leverden. Zij vertellen het verhaal van twee godsdienstfanaten (Mosè is een soort Bin Laden en de farao verpersoonlijkt de westerse materialist) die over lijken gaan om hun grote gelijk te halen. De beelden die ze daar bij gebruiken zetten de toeschouwer aan het denken. We geven een paar voorbeelden. Wanneer de duisternis over Egypte neerdaalt (één van de plagen) beelden Caurier en Leiser dit uit als de beurscrash in de herfst van 2008. Wanneer Moses, na de belofte van de farao om de joden te laten vertrekken, God vraagt om de plaag op te heffen, kan de beursgekte opnieuw aanvangen. Aan het einde van het eerste bedrijf staan de joden klaar in een luchthaven om te vertrekken. Wanneer het bericht komt dat de farao nogmaals op zijn belofte is teruggekomen, beelden bomaanslagen de nieuwe plaag uit die Jahweh over Egypte uitroept. En we kunnen zo nog lang doorgaan met voorbeelden van geniale regievondsten die steeds te rijmen vielen met Rossini’s muziek.
Belangrijker dan de regie is natuurlijk de muziek en ook wat dat betreft werden we in Zürich in de watten gelegd. Paolo Carignani is misschien niet de grootste Rossini-dirigent en af en toe hadden we een beetje meer lichtvoetigheid in de muziek gewenst. Maar hij brengt de muziek met de panache die nodig is om de voorstelling voort te stuwen, iets wat onontbeerlijk is bij Rossini en bij sommige misschien technisch meer onderlegde dirigenten wel eens ontbreekt. Bovendien kwam Carignani in de ensembles tot een perfecte balans tussen solisten en koor wat in een opera als “Mosè in Egitto” natuurlijk een noodzaak is. Michele Pertusi gaf als farao (een rol die in de Franse versie bijna volledig weggeschreven is) een les in belcantozang. Zijn confrontaties met de bas Erwin Schrott, vocaal sterk maar toneelmatig wat minder geëngageerd, waren beklijvend.
Als Osiride hoorden we de tenor Javier Camarena die deze partij met een groot aantal topnoten moeiteloos de baas kon en wiens stem mooi contrasteerde met die van de andere tenor, een vocaal eveneens perfecte Reinaldo Macias. Enige reserve toch bij de dames: Eva Mei, een elegante Norina en een verfijnde Amina, is toch echt niet op haar plaats in een rol geschreven voor Isabella Colbran. Vooral de diepere passages (Colbran leunde dicht aan bij wat we vandaag een mezzosopraan noemen) zorgen voor wat problemen. Topprestatie ook van de koren van de Zürichse Opera, die door Rossini een echte hoofdrol toebedeeld kregen in deze schitterende “azione tragico-sacra”.
Een aanrader voor iedereen die van belcantomuziek houdt en daarbij meer wenst te ervaren dan een gekostumeerd concert.

Er zijn nog voorstelling op 20 en 23 oktober 2009.

H.D. (Gepubliceerd op 20/10/2009)

TERUG NAAR KEUZELIJST ZWITSERLAND