|
|
OPERA GAZET
|
|
Opera in drie bedrijven van
Erich Wolfgang Korngold
op een libretto van Hans Müller-Enigen naar Hans Kaltneker. De eerste
opvoering had plaats op 7 oktober 1927 in de Staatsoper Hamburg. We waren op
10 april 2010 in het Pfalztheater te Kaiserslautern aanwezig bij de première
van een nieuwe productie van dit zelden gespeelde werk. Het ging om een
coproductie met het Nationale Theater van Brno.
Het Pfalztheater heeft zich tot doel gesteld de
muziek van componisten die tijdens het nationaalsocialisme als “ontaard”
bestempeld werden, een tweede kans te bieden. Na werken als “Flammen” van
Schulhoff en “Der König Kandaules” van Zemlinsky werd dit jaar gekozen voor
“Das Wunder der Heliane” van Erich
Wolfgang Korngold. Hoewel de componist zelf, in
tegenstelling tot anderen zoals Haas of Krenek, vandaag niet helemaal
onbekend is, wordt enkel zijn opera “Die tote Stadt” nog geregeld gespeeld.
“Das Wunder der Heliane” werd voor het laatst scenisch opgevoerd in 1988 en
behalve enkele concertante uitvoeringen is het werk de laatste 80 jaar
nauwelijks aan bod gekomen. De opera was nochtans wel scenisch te zien in
Gent in 1970.
Bij de creatie kende “Das Wunder der Heliane” heel wat bijval, maar kon zich
nadien toch niet handhaven in het repertoire. De oorzaak daarvoor moet
gezocht worden in het wat onwaarschijnlijke libretto (hoewel, niet elke
populaire opera kan zich beroemen op een hoogstaand libretto) en in het feit
dat in 1927 ook “Johnny spielt auf” van Krenek in première ging. Dat werk
was muzikaal veel meer vernieuwend en daardoor werd de aandacht van
Korngold’s schepping afgeleid. Het feit dat Lotte Lehmann de hoofdrol
vertolkte mocht hieraan niets verhelpen. Dat is jammer, want de partituur is
erg dramatisch en bevat een paar hemelse momenten zoals de passage “Ich ging
zu ihm” van Heliane. De toekomst van Korngold als componist van filmmuziek
kondigt zich af en toe aan in de muziek.
In de opera zijn alle personages op één na naamloos en het draait om een
vrouw die door het vinden van ware liefde respectievelijk toverkracht breekt
of toverkracht krijgt. Heliane raakt gefascineerd door De Vreemdeling, die
door haar man De Heerser ter dood veroordeeld is, omdat hij vrolijkheid
onder diens volk heeft gebracht. Als laatste wens gunt Heliane hem een blik
op haar naakte lichaam en raakt daardoor dusdanig gecompromitteerd dat ze
zich voor De blinde Opperrechter moet verantwoorden. In de perikelen van het
onderzoek steekt De Vreemdeling zichzelf neer. Als Heliane werkelijk
onschuldig is aan overspel zal zij krachten vinden om De Vreemdeling tot
leven te wekken luidt het vonnis. Dat lukt, maar de jaloerse Heerser steekt
na het wonder zijn vrouw neer, waarna zij samen met De Vreemdeling ten hemel
vaart. De echte liefde heeft overwonnen en de macht van de Heerser is
gebroken.
Regisseur Johannes Reitmeier heeft de opera in een modern kleedje gestoken
en wat ons betreft met succes. Hij vindt zijn inspiratie in de film
“Metropolis” van Fritz Lang die ook in 1927 in de zalen kwam, de periode
waarin de opera geschreven werd. In de donkere jaren na de eerste
wereldoorlog is de industrialisering volop bezig. Het individuele geluk
wordt ondergeschikt aan de productiviteit. Het volk gaat dan ook op zoek
naar een leider die voor enige verlichting kan zorgen, en vindt die in de
Vreemdeling. Reitmeier laat het verhaal dan ook spelen in de hal en een
kantoor van een fabriek. Om een link te leggen naar het heden is de Heerser
een soort Afrikaanse dictator, wat waarschijnlijk ingegeven is door de
huidskleur van de zanger die de rol vertolkt. In elk geval vonden we het
geboden spektakel boeiend van het eerste tot het laatste moment en was het
in perfecte symbiose met de muziek.
Muziekdirecteur Uwe Sandner toonde aan het hoofd van het orkest van het
Pfalztheater een duidelijke affiniteit met Korngold’s partituur waar hij het
onderste wist uit te halen. Wel hadden we af en toe gewenst dat hij ten
behoeve van de solisten een iets transparantere interpretatie van de muziek
gegeven had. Sommige solisten hadden het wat moeilijk om op te tornen tegen
de geweldige geluidsmassa’s die, het moet gezegd, van een ongekende
dramatische intensiteit waren.
Helaas was er één zwak element in de rolbezetting dat ons aanvankelijk
enthousiasme wat temperde: de Duitse tenor Norbert Schmittberg heeft een
mooi timbre en zijn stem lijkt uitermate geschikt voor de opera’s van
Mozart. Met Korngold vergaloppeert hij zich echter volledig. Niet alleen was
hij tijdens de voorstelling die we zagen herhaaldelijk onhoorbaar, halfweg
het eerste bedrijf begon de vermoeidheid al toe te slaan en kwamen een paar
pijnlijke uitschuivers dan ook niet als een verrassing. Erg jammer, daar de
rol van de Vreemdeling die hij vertolkte eigenlijk de mooiste partij in de
opera is. Gelukkig stonden de andere solisten op een hoger niveau, te
beginnen met de Zuid-Afrikaanse sopraan Sally du Randt, die met een metalige
stem die perfect bij het personage past een geloofwaardige vertolking
van de hoofdrol bracht. Ook de Amerikaanse bariton Derrick Lawrence was
scenisch en vocaal geloofwaardig als de Heerser en Hans-Jörg Bock kon
voldoende nijdige trekjes in zijn stem leggen om de scherprechter te
typeren. Silvia Hablowetz imponeerde in de rol van de Bode. Ook de kleine
rollen waren volwaardig bezet.
Een mooie voorstelling van een zelden vertoond werk, helaas een beetje uit
balans gebracht door de onderbezetting van de rol van de Vreemdeling. Maar
in elk geval een aanbeveling waard, U loopt immers het risico niet zo snel
een nieuwe kans te krijgen om het werk te zien.
“Das Wunder der Heliane” wordt nog gespeeld in Kaiserslautern op 14, 20, 24, 28 april, 21 mei en 20 juni 2010. Nadien gaat de productie nog naar Brno.
H .D. (Gepubliceerd op 15/4/2010)
Foto's van boven naar onder:
1) v.l.n.r.: Eric Erlandsen, Hubertus Bohrer, Michael McBride (Richter), Derrick
Lawrence (Der Herrscher), Hans-Jörg Bock (Der Schwertrichter), Miroslaw Maj,
Roland Goroll en Jung-Baik Seok (Richter)
2) Sally du Randt (Heliane) en Norbert Schmittberg (Der Fremde)
3) v.l.n.r.: Sally du Randt
(Heliane), Derrick Lawrence (Der Herrscher), Norbert Schmittberg (Der Fremde) en
acher rechts: Hubertus Bohrer (Richter)
Copyright foto's
©
Hans-Jürgen Brehm-Seufert, finest arts photography.
TERUG NAAR KEUZELIJST DUITSLAND
