|
|
OPERA GAZET
|
|
Opera
in een drie bedrijven van
Richard Strauss op een libretto van
Hugo von Hofmannsthal naar een sprookje dat hij in 1895 schreef. Het
werk werd op 10 oktober 1919 gecreëerd in de Wiener Staatsoper. We waren op
26 november 2010 aanwezig bij een uitvoering door de Deutsche Opera am Rhein
in het Theater Duisburg.
Reeds in 1911 raakte Strauss geobsedeerd door het
verhaal van von Hofmannsthal. Vooral het contrast tussen het spirituele
koppel (keizer en keizerin) en het wereldse stel (Barak en zijn vrouw)
inspireerde de componist. Hij ging zelfs zo ver dat hij de opera als het
ware schreef voor twee orkesten, waarbij het ene de lichte, hemelse klank
vertolkt die bij het keizerpaar hoort en een veel zwaarder voor het
ververskoppel (waarvoor de librettist zich liet inspireren door Richard
Strauss en diens vrouw Pauline). In elk geval verliep de compositie niet zo
vlot als Strauss gewild had. Von Hofmannsthal leverde het tekstboek maar
mondjesmaat zodat Strauss zijn muzikale ideeën niet met de gewenste
gezwindheid op papier kon zetten. Uiteindelijk duurde het tot 1917 tot de
opera helemaal klaar was. De eerste uitvoering had plaats na de eerste
wereldoorlog in Wenen, waar het een soort inhuldiging werd voor het
co-directeurschap van Strauss met Franz Schalk. Nadien is het werk wat in de
vergetelheid geraakt, maar sinds het einde van de twintigste eeuw is het
meer en meer deel gaan uitmaken van het standaardrepertoire,
niettegenstaande de enorme eisen die de opera stelt aan solisten, orkest en
toneelbeelden.
“Die
Frau ohne Schatten” is geen eenvoudig werk door de soms wat vergezochte
symboliek die er in verweven werd en die erop gericht was om “Die
Zauberflöte” van Mozart te overtreffen. De keizerin is afkomstig uit de
geestenwereld en is getrouwd met de keizer, een sterveling, onder één
voorwaarde: als ze binnen het jaar geen schaduw (symbool voor de
vruchtbaarheid) verworven heeft moet ze terugkeren naar het geestenrijk en zal
haar man verstenen. De opera begint drie dagen voor het verstrijken van deze
termijn en de keizerin begint zich terecht zorgen te maken. Ze doet een
beroep op haar voedster die over magische krachten beschikt. Deze voedster,
die een hekel heeft aan het mensdom, tracht de keizerin te overhalen de
schaduw te ontnemen aan een aardse vrouw, de echtgenote van de brave Barak.
Hoewel in verleiding gebracht, zal de keizerin uiteindelijk weigeren om het
geluk van een andere vrouw op te offeren voor haar eigen geluk. Het is net
deze keuze die haar verlossing brengt en de opera eindigt dan ook met een
kwartet van de gelukkige paren, begeleid door een koor van hun ongeboren
kinderen.
Het
toneelbeeld in Duisburg werd volledig beheerst door een enorme trap midden
op het toneel. Voor regisseur
Guy Joosten
symboliseert die trap de drie niveau’s in de opera: bovenaan bevindt zich de
geestenwereld, in het midden de wereld van het keizerspaar en onder de trap
leven de verver en zijn vrouw. Het hele verhaal speelt zich op en onder deze
trap af wat voor een grote eenheid in de regie zorgt, al wordt het
voortdurend ronddraaien van deze trap op de duur een beetje van het goede te
veel. Helaas voegt Joosten nog wat eigen symboliek toe. Zo zijn het gros van
de nevenpersonages alsook de figuranten gekleed in bebloede hemden en
bevindt zich rondom de trap puin om weer te geven dat de opera geschreven
werd tijdens de dramatische gebeurtenissen van de eerste wereldoorlog. De
keizerin bevindt zich een groot deel van de opera in een bed op de trap en de opera
eindigt met een vrijpartij door het keizerpaar. Samen met nog een paar
details in de regie leek het er voor ons op dat Joosten niet de
vruchtbaarheid van de keizerin maar eerder de potentie van de keizer als
hoofdthema gekozen heeft. Maar uiteindelijk bleef het allemaal nog braaf in
vergelijking met andere regies die we al mochten “bewonderen” en blijft ons
voornaamste punt van kritiek een zeker gebrek aan dynamiek in hetgeen op het
toneel gebeurt.
Zoals eerder gesteld vraagt een opera als “Die Frau ohne Schatten” een zeer
sterke bezetting bij de solisten en het orkest en we moeten toegeven dat de
Deutsche Opera m Rhein op dat punt zeer hoog gescoord heeft. Opvallend
was daarbij dat vrijwel alle solisten uit het eigen ensemble kwamen. Welk
theater doet dat na? De bezetting werd naar onze mening gedomineerd door de
Amerikaanse mezzo
Susan Maclean, deze zomer nog Kundry in Bayreuth. Niet alleen heeft zij
een krachtige, in alle registers homogeen blijvende stem, ook als
toneelpersoonlijkheid stijgt zij boven haar collega’s uit. Het is op dit
punt dat haar landgenote
Linda Watson haar meerdere moet erkennen: Watson heeft een orkaanstem die
geen moeite heeft met de zware orkestratie, weet die op de lyrische momenten
perfect te beheersen maar komt in haar spel net iets te kort om
geloofwaardig te zijn als verversvrouw. Schitterend was de Poolse bariton
Tomasz Konieczny
als Barak. De tenor
Roberto Saccà zong een erg lyrische keizer.
Morenike Fadayomi
was een overtuigende keizerin, maar begint problemen te krijgen in het
hogere register. Waarschijnlijk beginnen de veel te zware rollen die deze
jonge zangeres in het verleden zong stilaan hun tol te eisen. De talloze
kleinere rollen waren allemaal bevredigend bezet, met vooral Stefan
Heidemann die de Geisterbote met veel overtuiging neerzette.
Niet voor het eerst waren we onder de indruk van de prachtige en krachtige
klanken die muziekdirecteur Axel Kober uit de Duisburger Philharmoniker weet
te ontlokken. Elke noot zit goed, elke nuance is hoorbaar en ook op de
dramatische momenten overstemt de orkestklank de solisten niet. Puike
prestatie ook van het koor van de Deutsche Opera am Rhein.
Kortom een productie die wat betreft muzikale
kwaliteit moeilijk overtroffen kan worden, maar de wat saaie regie moet de
toeschouwer erbij nemen. Er zijn nog voorstellingen op 4, 12, 18 en 26
december 2010.
H.D. (Gepubliceerd op 28 november 2010)
Foto's van boven naar onder:
1) Tomasz Konieczny als Barak en Linda Watson als zijn vrouw.
2) Susan Maclean als de voedster, Morenike Fadayomi als keizerin en Roberto
Saccà als keizer.
3) Susan Maclean als voedster, Moreike Fadayomi als keizerin, Linda Watson als
verversvrouw en Tomasz Konieczny als de verver Barak.
Copyright foto's
©
Hans Jörg Michel.
TERUG NAAR KEUZELIJST DUITSLAND
