RECENSIES

"ELEKTRA"

Opera in één bedrijf van Richard Strauss op een tekst van Hugo von Hofmannsthal, gebaseerd op zijn eigen toneelstuk, naar Sophokles gelijknamige drama. Het werk werd voor het eerst uitgevoerd op 27 januari 1909 in de Dresdner Hofoper. We waren op 16 april 2011 aanwezig bij de première van een productie uit de opera van Kopenhagen die overgenomen werd door de Oper Leipzig.

Toen “Elektra” in première ging waren de meningen na afloop erg verdeeld. Sommigen beweerden geen muziek maar lawaai gehoord te hebben, terwijl anderen onder de indruk waren van de dramatische kracht van Strauss’ werk. De geschiedenis heeft aangetoond dat de laatste groep het bij het laatste eind had. Strauss heeft met zijn opera een bijzonder krachtige compositie gemaakt met een expressionistische inslag die de muziek niet zelden tot aan de grenzen van de tonaliteit brengt, evenwel zonder deze te overschrijden. Het orkest wordt als het ware een personage in het verhaal, zoals het koor in een Griekse tragedie.

Strauss creëert in “Elektra” een moeilijk doordringbare muur van muziek , wat het voor de zangers erg moeilijk maakt om zich hoorbaar te maken. De titelrol mag dan ook tot één van de zwaarste partijen uit het repertoire gerekend worden, ook al omdat Elektra zowat 90% van de duur van de opera op de scène staat.

We hadden wat schrik toen we lazen dat Peter Konwitschny, vorig seizoen verantwoordelijk voor de fel gecontesteerde “Don Carlos” in de Vlaamse Opera, de regie van deze “Elektra” voerde. We waren dan ook aangenaam verbaasd door zijn aanpak. Konwitschny kiest voor een psychologische benadering van het verhaal. Elektra zelf is uiteraard getekend door de moord op haar vader (die bij aanvang van de opera ook werkelijk uitgebeeld wordt), maar ook op haar moeder Klytämnestra heeft de moord haar sporen achtergelaten. Zij beseft maar al te goed dat haar daad gewroken zal worden en de angst voor deze wraak richt haar mentaal ten gronde. Dramatisch sterk daarbij is het duet tussen moeder en dochter waarbij, na consumptie van de nodige drank, de geest van de vermoorde Agamemnon opduikt. Deze Agamemnon is trouwwens de ganse duur van de opera aanwezig in de badkuip waarin hij vermoord werd.
Op de achtergrond tikt een digitale klok de seconden tot aan de dood van Klytämnestra weg. Deze factoren zorgen voor een enorme spanningsopbouw ondersteund door, hoeft het nog gezegd, de monumentale partituur. Het is dan ook betreurenswaardig dat Konwitschny de positieve indrukken opgebouwd tijdens de rest van de opera vernietigt in de finale. Nochtans is ook daar het uitgangspunt (hoewel niet in overeenstemming met Sophokles) verdedigbaar: de verzorger van Orest heeft eigenlijk zijn beschermeling aangezet tot de moorden op Klytämnestra met de bedoeling hem en de oude dynastie uit te roeien om zelf de macht over te nemen. Maar wanneer de finale daarbij ontsierd wordt door machinegeweervuur dat behalve Elektra en Chrysothemisch alle personages en groepjes van in het totaal tientallen figuranten en koorleden neermaait, zijn de grenzen van goede smaak overschreden. Bovendien schalt het koor in die finale door de luidsprekers wat ook muzikaal de balans volledig uit de voorstelling haalt. Jammer!

Mits een geslaagde finale had deze voorstelling van “Elektra” in Leipzig de perfectie dicht kunnen benaderen want muzikaal was alles af. Om te beginnen werd met de Amerikaanse sopraan Janice Baird een zangeres aangetrokken die in de loodzware titelrol geen moment van vocale zwakte kent. Ook de zachtere passages worden door haar prachtig gecontroleerd gezongen, terwijl haar stem geen enkele moeite heeft om de zware orkestratie van Strauss te overwinnen. Voeg daarbij een goed ontwikkeld acteertalent en de lezer zal begrijpen dat Baird zowat de ideale vertolkster is voor deze opera. De Duitse mezzo Doris Soffel is niet meer van de jongsten en dat laat zich horen. Nochtans past haar toch wat versleten klinkend stemgeluid bij de decadente figuur van Klytämnestra. Wat niet weg neemt dat we in de rol liever een iets meer “zingende” en iets minder “pratende” soliste horen. De Duitse sopraan Gun-Brit Barkmin is een beminnelijke Chrysothemis, de jongere zus van Elektra en weet met haar slanke mooi getimbreerde sopraan te ontroeren.

Het aandeel van de mannen in deze opera is aanzienlijk minder. De Finse bariton Tuomas Pursio blijft een beetje op de achtergrond als Orest, maar misschien is dat ook de bedoeling binnen het regieconcept. Aeghist wordt verdienstelijk vertolt door de Russiche tenor Viktor Sawaley en ook in de talrijke kleinere partijen werd goed gepresteerd.

Deze muziek kent geen geheimen voor het Gewandhausorchester dat onder de bezielende leiding van Ulf Schirmer (die onlangs nog aangeduid werd als intendant van de Oper Leipzig) tot een glansrijke uitvoering komt van de partituur. Vooral de prestatie van de koperblazers verdient het om extra vermeld te worden.

Wie toevallig in de buurt is van Leipzig kunnen we deze “Elektra” warm aanbevelen - al moet je er de mislukte laatste tien minuten wel bijnemen.

Er zijn nog voorstellingen op 24 april, 1 mei, 13 en 18 juni 2011.

H.D. (Gepubliceerd op 20 april 2011)

Foto's van boven naar onder:

1) Doris Soffel als Klytämnestra en Janice Baird als Elektra.
2) Frank Schilcher als Agamemnon en Janice Baird als Elektra
3) Finale met Janice Baird als Elektra, Gun Britt Barkmin als Chrysothemis en Doris Soffel als Klytemnästra.

Copyright foto's © Andreas Birkigt.

TERUG NAAR KEUZELIJST DUITSLAND