RECENSIES

"POLIUTO"

Lyrische tragedie in drie bedrijven van Gaetano Donizetti op een libretto van Salvatore Cammarano naar het drama “Polyeucte” van Pierre Corneille. De opera werd op 10 april 1840 gecreëerd in het Teatro San Carlo te Napels. We woonden op 17 september 2010 een de première bij van een nieuwe productie in het Teatro Donizetti te Bergamo

Het Teatro Donizetti heeft elke herfst een kort operaseizoen. De klemtoon ligt daarbij op bekend en minder bekend werk van Donizetti die afkomstig is uit Bergamo, maar ook ander repertoire komt aan bod. Het aantal voorstellingen van elke productie is eerder beperkt. Zo was deze “Poliuto” slechts twee keer te zien.
Na het fiasco van “Maria de Rudenz” in Venetië (1838) was Donizetti op zoek naar een onderwerp voor zijn volgende opera die later dat jaar in het Teatro San Carlo te Napels in première moest gaan. In deze periode ontmoette hij de illustere Franse tenor Adolphe Nourrit. Nourrit was gedurende een tiental jaren de eerste tenor geweest aan de Parijse Opéra waar hij de hoofdrollen creëerde in werken als “La Juive” van Halévy en “Les Huguenots” van Meyerbeer. Echter, toen in 1837 Gilbert Duprez debuteerde in “Guillaume Tell” van Rossini en daarbij gebruik maakte van een op dat moment ongebruikelijke viriele zang en uit volle borst gezongen topnoten, begreep Nourrit dat zijn tijd gekomen was en besloot hij uit te wijken naar Italië. Hij zocht contact met Donizetti omdat die hem de Italiaanse zangstijl kon aanleren en vermoedelijk ook in de hoop dat de componist voor hem een opera zou schrijven. Het was dan ook Nourrit die Donizetti wees op de dramatische mogelijkheden van Corneille's drama en zelf ook meewerkte aan het libretto. De motivatie van Nourrit om voor dit werk te kiezen had meerdere gronden. Om te beginnen het onderwerp, daar de tenor sinds enige tijd fanatiek religieus geworden was. Maar ook dramatisch: de erudiete Nourrit keek een beetje neer op de oppervlakkige wijze waarop in Italië met libretti omgesprongen werd. Overigens sluit de grote finale, waarbij de christenen in de arena voor de leeuwen gegooid worden, eerder aan bij de Franse “grand-opéra” dan bij de Italiaanse “opera seria”.
Helaas voor Donizetti en Nourrit werd de opera verboden door de Napolitaanse koning die de religieuze taferelen ongeschikt vond voor het theater. Een beslissing met grote gevolgen: Donizetti besloot sneller dan gepland naar Parijs te vertrekken en Nourrit, die in "Poliuto" al zijn hoop gesteld had om een tweede carrière aan te vatten viel in een depressie die uiteindelijk tot zijn zelfmoord leidde in maart 1839.
In Parijs maakte Donizetti een nieuwe versie van zijn partituur onder de titel “Les martyrs”. Op 10 april 1840 ging dit werk in de Parijse Opéra weinig succesvol in première met in de hoofdrol, o ironie, Gilbert Duprez. Uiteindelijk moest “Poliuto” wachten tot zes maanden na de dood van de componist om het daglicht te zien. Latere uitvoeringen bestonden, zoals zo vaak het geval is, uit een mengvorm van beide partituren, maar de productie die we in Bergamo zagen was gebaseerd op de kritische editie van de Fondazione Donizetti.
Armenië, ongeveer 250 jaar voor Christus. Nadat haar geliefde, de Romeinse generaal Severo, omgekomen is in een gevecht trouwt Paolina de Armeense edelman Poliuto. Deze laatste heeft zich bekeerd tot het christendom, een verboden religie. De Romeinse keizer stuurt een speciale gezant die met harde hand een eind moet maken aan het steeds sterker opkomende christendom: Severo, die tegen alle geruchten in toch nog leeft. Uiteraard leidt dit tot de nodige spanningen tussen de hoofdpersonages, maar Paolina blijft haar man Poliuto trouw. Wanneer deze bekent een christen te zijn en vrijwillig de martelaarsdood tegemoet gaat, tracht Paolina eerst om hem te redden, maar wanneer dat niet lukt besluit ze mee met de christenen de leeuwen in de arena te trotseren.
We begrepen de regie van Marco Spada niet zo erg goed. De solisten en koorleden waren gekleed in hedendaagse kostuums, terwijl Severo, eveneens in een modern militair uniform, een groepje Romeinse legionairs aanvoerde. Het scènebeeld werd gedomineerd door een beeld van een Romeinse godheid. Uiteindelijk was alles heel statisch wat toch wel wat afbreuk deed aan het drama. Al bij al een wat brave poging om “modern” te zijn die door het Italiaanse publiek genadeloos afgestraft werd met overdreven boegeroep. Ons voornaamste bezwaar bestond erin dat de solisten bij het zingen af en toe gedwongen werden om achteraan het toneel plaats te nemen, wat de balans met het orkest niet echt ten goede kwam.
Muzikaal was de voorstelling echter uitzonderlijk genietbaar, op één uitzondering na. De sopraan Paoletta Marrocu heeft zeker het temperament voor de rol, weet veel gevoel in haar zang te leggen en heeft geen problemen met de beperkte coloraturen, maar we kunnen ons niet herinneren wanneer we de laatste keer zoveel valse hoge noten hooren op één avond. Bij het minste aanspreken van het hoge register detimbreert de stem en wordt de intonatie een groot probleem. Vooral in het slotduet met Poliuto bedierven deze uitschuivers de pret aanzienlijk. Spijtig, want behalve dat was haar prestatie zeker te genieten. De grote overwinnaar van de avons was dan ook de Amerikaanse tenor Gregory Kunde in de titelrol. Kunde lijkt zijn carrière na jaren Rossini zingen, wat in de richting van zwaardere rollen te willen oriënteren en op dit moment is zijn stem zowat ideaal voor de rol van Poliuto. Viriel, volumineus maar ook in staat tot mooie diminuendi en legato. De zangstijl van Kunde lijkt ons wel eerder aan te sluiten bij Duprez dan bij Nourrit. Prachtig van stijl en dictie, ondanks een wat kleine stem, was Simone Del Savio als Severo. De bas Andrea Papi als Callistene maakte het beste van zijn aria (die hij achteraan de scène moest zingen) en we willen hem graag in een belangrijkere partij terug horen. Massimiliano Chiarolla bewees als Nearco dat hij klaar is voor belangrijkere rollen.
Het Orchestra del Bergamo Musica Festival stond onder leiding van Marcello Rota die niet op zoek ging naar de kleine details in de partituur, maar zich vooral tot taak stelde de solisten zo goed mogelijk te begeleiden. Daar slaagde hij probleemloos in, maar af en toe hadden we de indruk dat de voorstelling geholpen zou zijn met een wat meer dramatische benadering van het orkestspel. Mooi was het wel erg uitgebreide koor van het Teatro Donizetti.
Ondanks enkele punten van kritiek een meer dan geslaagde opvoering van een opera die zeker het zien waard is. Al zal dat dan niet meer in Bergamo kunnen, want op het moment van dit schrijven zit de laatste voorstelling van twee er al op. Tenzij U de verplaatsing wil maken naar Sardinië waar de productie op 8, 10 en 12 oktober 2010 in Sassari gespeeld wordt. Maar niet getreurd: de talrijk aanwezige camera’s wijzen op een geplande publicatie op DVD.

H.D. (Gepubliceerd op 19/9/2010)

TERUG NAAR KEUZELIJST ITALIË