RECENSIES

“JOSEPH SÜSS”

Opera van Detlev Glanert op een libretto van Werner Fritsch en Uta Ackermann. Geïnspireerd door de novelle van Wilhelm Hauff en de roman van Lion Feuchtwanger. Gecreëerd in het Theater Bremen op 13 oktober 1999. Première van deze productie door het Theater Krefeld-Mönchengladbach in het TiN op 16 april 2011. Bijgewoonde voorstelling in het Theater Krefeld op 20 oktober 2011.

De opera “Joseph Süss” is verdeeld in dertien scènes. Ongeveer de helft daarvan speelt zich af in de kerker waar hij de laatste uren tot zijn ter doodveroordeling doorbrengt. In de andere helft van de scènes beleeft Süss flashbacks van de verschillende stadia in zijn leven en zijn carrière aan het Hof van de Hertog van Württemberg. Nog eenmaal beleeft Süss zijn opkomst als Joodse financiële adviseur van de Hertog en zijn aanvankelijk grote invloed aan het Hof. Hij herinnert zich zijn relatie met Magdalena Weissensee en de pijnlijke verhouding met zijn dochter Naemi die een offer werd van de op seks beluste Hertog. Tenslotte kijkt hij terug op de groeiende invloed van zijn tegenstanders en hun intriges, de financiële problemen waarvoor hij de zondebok en het offer moest zijn. In de laatste scène zien wij het wegvoeren van Süss naar de plaats van executie.

Zoals wij de inhoud hier vertellen, kregen wij de opera niet te zien in de zeer dynamische enscenering van Jan-Richard Kehl. Het gegeven werd naar onze tijd verplaatst, zoals het de laatste decennia meer dan gebruikelijk is geworden. Jodendiscriminatie is natuurlijk van alle tijden en het is opmerkelijk hoe vaak de Duitse theater- en operagezelschappen dat in beeld willen brengen. De wrange nasmaak van hun oorlogsverleden is nog alomtegenwoordig en de toenmalige houding van de Duitsers tegenover de Joden wordt hierdoor als een vorm van masochisme levendig gehouden. Het is trouwens door dit nu al meer dan zestig jaar durende schuldgevoel en de sterk overdreven “Wiedergutmachung”dat de Duitsers opgescheept zitten met meer dan zevenhonderdduizend Turken....
Om dat nog maar eens overduidelijk te maken, liet de regisseur het koor en de solisten bijna even vaak in de zaal -tussen het publiek- als op de scène evolueren. Voor zij die het nog niet begrepen hadden, werd bij het slot de zaal in een felle lichtstraal geplaatst om nogmaals te beklemtonen wie de echte schuldigen zijn.
Om de verschillende taferelen van elkaar te scheiden werd gebruik gemaakt van een draaitoneel met een bijzonder sober dubbelzijdig decor dat er aan beide kanten identiek uitzag. Hierop werden teksten geprojecteerd.

Met de muziek van Detlev Glanert zijn wij tamelijk goed vertrouwd. Ze is weinig revelerend, met felle klankuitbarstingen en sporadisch enkele lyrische momenten. Voor “Joseph Süss” werden enkele reminiscenties aan barokmuziek in de partituur verweven. Onder de bezielende leiding van Kenneth Duryea klonken de Niederrheinischen Sinfoniker en het koor van het Theater Krefeld bijzonder slagvaardig. Een klein trio musici stond rechts van het orkest opgesteld. Drie muzikanten in Joodse klederdracht speelden daar afgezonderd van de rest van het orkest als reminiscentie aan de jaren dertig toen Joden uit de Duitse orkesten verbannen werden. Er gaat geen speeljaar voorbij of er worden van Detlev Glanert wel enkele opera’s opgevoerd, maar zelden of nooit buiten de het Duitssprekende taalgebied.

Over de solisten hebben wij niets dan lof. De milde baritonstem van Igor Gavrilov klonk voortreffelijk in de rol van Josph Süss en vormde een mooi contrast met de uitbundige, felle basbariton van Christoph Erpenbeck als Hertog Karl Alexander. De robuuste, nogal scherpe bariton Tobias Scharfenberger was rabbijn Magus. De tenor Walter Planté gaf met veel gezag gestalte aan Weissensee en Tobias Wessler was verantwoordelijk voor enkele kleine rollen.
Bij de dames viel vooral Debra Hays als Graziella op, een heldere coloratuursopraan die haar rol van Italiaanse operazangeres eer aandeed. De melige mezzosopraanstem van Eva Maria Günschmann had iets jeugdiger mogen klinken voor de rol van Naemi, de dochter van Joseph Süss. De sopraan Isabelle Razawi klonk gloedvol en kernachtig in haar confrontatie met de door seks geobsedeerde Hertog.

Al bij al een boeiende voostelling al klonk het vaak wat te luid naar onze smaak.

Er zijn nog voorstellingen op 6, 27 november, 7 en 16 december 2011.

G.M. (Gepubliceerd op 31/10/2011)

Foto's van boven naar onder:

1)  Walter Planté als Weissensee en Isabelle Razawi als zijn dochter Magdalena.
2) Igor Gavrilov als Joseph Süss, Tobias Scharfenberger als de rabbijn Magus en Eva Maria Günschmaan als Naemi.
3) Christoph Erpenbeck als Hertog Karl Alexander en Igor Gavrilov als Joseph Süss.

Copyright foto's © Matthias Stutte.

TERUG NAAR KEUZELIJST DUITSLAND